Argonnen (juli 2006)

In de zomervakantie zijn we neergestreken in Luxemburg vlakbij Bastogne. Hoewel deze stad en de streek eromheen toch vooral bekend is van het Ardennenoffensief in december 1944 tijdens de tweede wereldoorlog gaat mijn interesse toch uit naar een ander gebied, namelijk de Argonnen, strijdtoneel tijdens de eerste wereldoorlog. Gelegen in de buurt van Verdun ligt dit gebied op reisafstand van Luxemburg en met een goede kaart moet zelfs ik er zonder problemen heen kunnen rijden.
De heenweg naar Luxemburg en het rijden in Luxemburg heeft toch bewezen dat ik het rijden met handgas en handrem goed onder de knie heb gekregen zodat niets een tochtje naar de Argonnen meer in de weg staat.
Een probleem. Zodra ik uit de auto ga en me verder met de rolstoel moet zien te redden doemt er een scala aan problemen op die ik niet een-twee-drie kan oplossen. De week vakantie heeft al bewezen dat kleine hellingen en stoepranden goed te nemen zijn maar bij iets meer hoogte moet ik passen en voordat ik als een ongeleid projectiel weer naar beneden kom zeilen is het toch wel handig dat er helpende handen in de buurt zijn.
Ingrid, Sharon en Esmee offeren een dag vakantie op om mij ter wille te zijn en me te vergezellen naar de Argonnen zodat de plannen gemaakt worden, de route bepaald, camera en fototoestel binnen handbereik zijn, de benzinetank vol en we op pad kunnen.

Het weer is schitterend, boven de 30 graden, dus op een vrijdag wordt de tocht aanvaard. De wegen zijn rustig en na een uur bevind ik me weer op de weg langs de Maas, dezelfde weg die ik in 2002 heb genomen naar Verdun toe.
Op een gegeven moment de Maas overgestoken en de borden die verwijzen naar Champs de bataille Argonnes zijn in overvloede aanwezig zodat de richting in ieder geval goed is. Na een half uur dient de eerste stop van die dag zich aan, het "American Cemetery in Romagny sur Montfaucon".
Dit weten we te vinden zonder verkeerd rijden, niet zo moeilijk want ik heb de beschikking over twee reisgidsen, "Velden van weleer", en het Engelstalige "Before endeavours fade", zodat ik goed beslagen ten ijs kom. Wanneer we het "park" binnenrijden val ik wel even stil.
Aan de kant van de weg bevinden zich duizenden kruisen in eindeloze rijen. Op de millimeter nauwkeurig uitgelijnd op perfect bijgehouden grasvelden. Volgens de boeken liggen hier 14.000 Amerikanen, gevallen in het laatste jaar van de oorlog bij de bevrijding van Frankrijk.
Dat de Engelse begraafplaatsen een plaatje zijn is me bekend maar zoals het hier wordt bijgehouden is het ook indrukwekkend om te zien en dan te bedenken dat onder ieder kruis een gesneuveld soldaat ligt.
Uit de auto gestapt valt de hitte als een warme deken over ons heen. Dichterbij gekomen zien we een verschil in kruizen. Het blijkt dat de joodse soldaten die gesneuveld zijn een davidster als kruis hebben. De davidster die de volgende oorlog een veel luguberder betekenis zou krijgen.
Op het moment dat wij er zijn wordt er druk onderhoud gepleegd aan de begraafplaats, te zien aan de hoeveelheid kruizen, gras en bomen is dit voor meerdere mensen een dagtaak. Van een van de mensen die er bezig zijn horen we dat de kapel boven aan de heuvel ook toegankelijk is zodat we weer terug in de auto gaan en naar boven rijden om een kijkje te nemen in de kapel.
Nou ja kapel, dit is een iets te kleine benaming voor het bouwwerk dat boven op de heuvel is gelegen. Wanneer we een van de zijvleugels betreden van de kapel zien we de muren vol met namen van vermisten die nooit zijn teruggevonden op het slagveld.
Wanneer we de namen zien van de vermisten en de data waarop ze gesneuveld zien we dat ze allen gevallen zijn in oktober en november 1918, het offensief waarin ze de Duitsers tientallen kilometers terugjoegen uit Frankrijk. Enkelen hebben als datum staan 10 november 1918, een dag dus voor de wapenstilstand op 11 november. In het midden van de kapel is een ruimte geserveerd om te bidden en een aantekening te maken in het gastenboek.Alles strak verzorgd is het geheel een mooie en imposante herinnering aan al die duizenden die de oversteek gemaakt hebben om hun laatste rustplaats te vinden in een gedeelte van Frankrijk die bijna niemand op de kaart kan vinden in een oorlog waar zij eigenlijk part nog deel aan hadden.
Weer buiten gekomen zien we een geweldig uitzicht op de velden met kruizen en het herinneringspark. Het weer blijft geweldig deze dag en na nog een laatste blik geworpen te hebben op het park verlaten we de kapel om gauw weer in de auto plaats te nemen en ons naar het volgende plek te begeven.

Volgens het plan staat als volgende op de lijst het grote gedenkteken voor de Amerikanen in Montfaucon. De reis hiernaar toe en het verblijf op de begraafplaats begint ondertussen zijn tol te eisen zodat onderweg gekeken wordt naar een plek om de inwendige mens te versterken. Deze mogelijkheid dient zich aan als ik op weg naar Montfaucon een bordje passeer dat verwijst naar het "Deutscher Soldatenfriedhof Nantillois", ergens verscholen langs een weg.
Naast de begraafplaats vinden we een plekje om te zitten en terwijl de meegebrachte croissants worden genuttigd neem ik een kijkje op de begraafplaats. Vergeleken bij wat we net zagen valt deze begraafplaats in het niet. Oneerbiedig gezegd is het net of de Duitsers zelfs in hun dood nog gestraft worden voor het feit dat zij de lont hebben aangestoken die de eerste wereldoorlog deed ontbranden.
Op de begraafplaats staan eenvoudige kruisen en een grote gedenkplaat waarop staat vermeld dat op deze begraafplaats 921 Duitse soldaten liggen begraven. Eenvoudig allemaal maar daarom niet minder tot de verbeelding sprekend.

De broodjes zijn weer genuttigd, de blikjes geledigd dus we kunnen weer verder naar ons volgende doel, nou ja ons doel, meer mijn doel, het "Amerikaanse monument in Montfaucon". Kaartlezen is niet direct nodig want ver voor ons uit torent het monument al boven de bomen uit.
Wanneer we bij het monument zijn aangekomen blijkt het inderdaad kollossaal te zijn. De treden nodigen me niet echt uit om naar boven te klimmen dus ik volsta met het maken van een foto vanuit de auto. Bovenop de grote zuil staat een vrijheidsbeeld gelijkend beeld. Mooi om te zien maar wel erg groot allemaal. We zijn een van de weinigen die hier rondrijden, niet zo verwonderlijk gezien de temperatuur die al ver boven de 30 graden gestegen is.

Puffend wordt de auto weer gestart en we gaan naar het volgende item, de "Butte de Vauquois". Chronologisch niet helemaal juist want om deze heuvel is vanaf 1914 hevig gevochten terwijl de zaken die we net bekeken hebben over de Amerikanen gingen die pas vanaf 1917 aan de oorlog hebben deelgenomen.
Op deze heuvel zijn, zoals om zoveel heuvels hier in de omtrek van beide partijen, in dit geval de Duitsers en de Fransen, de soldaten bij bosjes gesneuveld. Zeker in het begin van de oorlog was, zeker bij de Fransen, een mensenleven bitter weinig waard. Op de borden staat het al vroegtijdig aangegeven zodat we er vrij snel naar toe rijden. Op de parkeerplaats aangekomen is de teleurstelling groot als de weg naar de top een klein paadje tussen de bomen door is. Waarschijnlijk druipt de teleurstelling van mijn gezicht af want Ingrid en de kinderen bieden aan om met het fototoestel en de camera naar boven te lopen, iets waarvan ze halverwege spijt krijgen gezien de helling die ze in de hitte moeten bedwingen.
Maar boven gekomen maken ze toch enkele foto's en beelden die ik naderhand in de auto rustig kan bekijken terwijl de rest van de familie zit uit te hijgen.
Enkele pakkende teksten zijn ingesproken, iets in de trant van dat het nergens op lijkt om met dit warme weer vrouw en kinderen naar boven te sturen voor het filmen van enkele gaten, wat roestig ijzer en een oud monument. Ik betuig mijn spijt maar besef ook dat ik dit kunstje vandaag niet nog een keer kan herhalen.

In de auto ga ik eens rustig bepalen wat het volgende reisdoel is. Op de borden wordt verwezen naar het "museum in Varennes-en-Argonne" en het vooruitzicht van een heerlijk koele ruimte doet ons besluiten een bezoek te brengen aan dit museum.
De auto geparkeerd naast het museum dient de volgende spelbreker van vandaag zich aan, de ingang is slechts te bereiken via een trap. Maar dit buitenkansje van verkoeling laat ik me niet ontnemen zodat ik strompelend naar boven kom om daar van de vriendelijke madame van het museum te horen dat het gedeelte van het museum dat over de strijd in de Argonnen gaat op de etage beneden is, dus weer een trap naar beneden.
En tot overmaat van ramp is het museum niet gekoeld! Maar gewend aan tegenslag laten we ons niet uit het veld slaan en gaan eerst de bovenverdieping bezoeken om daarna via de buitenkant het gedeelte van WO-1 te bezoeken. Boven zijn we snel klaar, het museum gaat over een "garcon de la region" en na enig kunst- en vliegwerk zijn we beneden aangeland.
Beneden is een interressante tetoonstelling over WO-1 in de Argonnen. Vanaf het eerste begin, de mijnenoorlog zoals rondom de Butte de Vauqois en de strijd van de Amerikanen in het verdere verloop van de oorlog.
Door middel van enkele maquettes wordt het begrip mijnenoorlog verder uitgelegd en er zijn verschillende wapens te zien zoals een Frans 75mm kanon en een Franse mitraillieur die staan opgesteld. Ook staan er enkele poppen met een Frans, Duits en Amerikaans uniform. Dat er een Amerikaanse jeep uit WO-2 tussen staat wijten we maar aan het enthousiasme van de inrichter van het museum.
Al met al een leuk museum maar na een klein uurtje staan we al weer buiten om tot de constatering te komen dat het niet is afgekoeld, maar voor het gevoel nog warmer is geworden. Naast het museum staat nog een gigantisch monmument voor de Amerikanen, het Pennsylvania State Memorial. Zoals we indertussen gewoon zijn van de Amerikanen ook weer een joekel van een monument maar we laten het links liggen om te kijken of we verder nog iets kunnen ontdekken in de omgeving.

Op de borden wordt verwezen naar de Haute Chevauchee. Deze weg volgend zien we al gauw verwijzingen naar de Abri du Kronprinz. Niet gehinderd door enige kennis sla ik een weggetje in die uitmondt in een zandpad om vervolgens uit te monden in een voetpad. Niet te berijden voor de auto zodat we weer terugkeren op de weg om vervolgens bij het "Ossuaire de la Haute Chevauche" uit te komen. Een mooi beeld met aan weerszijden bankjes waar volgens het boek `Velden van weleer` herdenkingsmissen gehouden worden.
Aan weerszijden van de weg is niet zo heel veel te zien, waarschijnlijk wel als je dieper de bossen in trekt maar dit ligt nu grotendeels vescholen achter de dichte bebossing. Af en toe kom je verwijzingen tegen, zoals een oud bordje dat verwijst naar "Lieutenant Pierre Monier". De naam ken ik niet, dus ik zal thuis eens opzoeken wie dit geweest is. Het bordje verwijst naar een plek 150m de bos in maar aangezien ik geen terreinwagen heb, waarschijnlijk komt die ook niet door de bomen heen, laten we het voor wat het is en keren terug naar Varennes.

De tocht nadert zijn einde, veel heb ik niet meer op het lijstje staan en de verlokkingen van de borden die je continue tegenkomt die verwijzen naar de champs de bataille Verdun weet ik te weerstaan zodat zo langzamerhand de terugreis naar Luxemburg moet worden aanvaard, toch al gauw weer anderhalf uur rijden.
Wanneer we weer op de terugweg zijn passeren we nog een "Deutscher soldatenfriedhof" en ik neem toch de mogelijkheid te baat om hier nog een kijkje te nemen. De begraafplaats ziet er min of meer hetzelfde uit als de begraafplaats die we eerder op de dag hebben gezien. Eenvoudige kruizen en een betonnen maquette die het aantal Duitse soldaten vermeld die er op deze begraafplaats liggen.

Zo, de honger naar WO-1 is weer gestild en ondanks dat een aantal plaatsen niet meer bereikbaar zijn heb ik toch weer een ontbrekend gedeelte van het front gezien. Getuige de vele verwijzingen die je onderweg tegenkomt ademt de streek WO-1 uit, niet zo verwonderlijk gezien de vele soldaten die hier gevallen zijn tijdens deze oorlog. Van de grote Amerikaanse monumenten en begraafplaats, de kleine vaak afgelegen Duitse begraafplaatsen, en de Franse monumenten en verwijzingen naar personen (het is dan treurig om te lezen dat de Fransen toendertijd niet zo veel aandacht voor hun soldaten hadden bij leven), ieder vertelt toch op zijn manier het verhaal van de oorlog. Qua lengte bestijdt het front een geweldig gebied, qua breedte is het maar klein en dat alles met als triest resultaat honderd-duizenden doden.