Verdun (augustus 2002)

De volgende kans dient zich aan in de vakantie van 2002. We zitten in de Belgische Ardennen en al thuis bij het zoeken naar leuke plekjes in de buurt van de camping is me opgevallen dat Verdun op reisafstand is. Me realiserend dat het bezoeken van het slagveld rond Verdun niet het idee van een leuk uitstapje voor de kinderen is weet ik de deal te maken dat op een mooie dag, en er genoeg te doen is op de camping, ik de auto pak om naar Verdun te rijden, een kleine 150 kilometer van de camping.
En die dag komt op een mooie zondag. Vroeg opgestaan, de broodjes van gisteren achter de kiezen, begint mijn tocht. Na een kleine 15 kilometer kom ik er achter het mobieltje vergeten te zijn. Snel weer terug, mobieltje gepakt, gauw wat proviand voor de hele dag ingeslagen, en weer op weg. De tocht verloopt voorspoedig en gaandeweg de rit bekruipt me toch de spanning over wat ik daar denk aan te treffen. Een probleem, de kaart van België stopt een 50 kilometer boven Verdun, de rest moet ik dan maar via de borden doen.
Verdun naderend probeer ik via het boek "Velden van weleer" de diverse plekken te vinden. Op een kruising zie ik het bord voor de eerste plek die ik wil bezoeken, het "Bois des caures".
Hier begon toendertijd in 1916 de aanval van de Duitsers op Verdun, en kwam al vrij snel tot stilstand. In de bossen hier is vreselijk gevochten en ik zet de auto op een parkeerplaats neer om de loopgraven in deze bossen te bekijken. Ik ben de enige, en door de bossen lopend krijg ik een ongemakkelijk gevoel, de verhalen gelezen hebbend over de vele tonnen munitie die nog in deze bossen liggen en de vele tienduizenden vermisten die er nog begraven liggen.
Dat het een belangrijke plek is voor de Fransen blijkt uit de monumenten die er staan, waarvan een de graftombe is van "Colonel Driant", de bevelhebber van de Franse troepen in het Bois des caures. In het bos zelf zijn nog de loopgraven te zien en een aantal oude bunkers.

Voor verder te gaan nuttig ik de lunch, in de vorm van croissants en puddingbroodjes, zittend op de kofferbak van de auto en bepaal mijn volgende reisdoel. Zoveel dingen te zien en zo weinig tijd, de gejaagdheid begint zijn intrede te doen en al gauw zit ik weer in de auto op weg naar Verdun.
Conform mijn reputatie slaag ik er weer in om een paar keer het verkeerde bordje te volgen maar een tiental kilometers voor Verdun verwijst een bordje naar de "Champs de Bataille 14-18". Ik ben nu op het grote slagveld beland waar de hevigste gevechten hebben plaatsgevonden en die aan honderdduizenden het leven hebben gekost, evenredig verdeeld over Fransen en Duitsers.
De weg ernaar toe is netjes aangelegd maar de omgeving begint al gauw tekenen te vertonen van hevige bombardementen, vlakke stukjes zijn niet meer te ontdekken. De zon schijnt, het is lekker warm, toeristen zijn er veelvuldig (vooral Fransen), in niets is het meer te vergelijken met de omstandigheden van 90 jaar geleden.
De volgende plek waar ik langskom is het zogenoemde "Tranchee des Baionnettes". Het werkelijke verhaal achter deze plek is wat minder glorieus dan het verhaal wat erover verteld wordt, en het monument wat er staat laat ook weinig zien. Volgens de overlevering is hier een groot aantal Franse soldaten tijdens een Duitse aanval bedolven in hun loopgraaf en waren hun omhoogstekende bajonetten de stille getuigen van die ramp. Het waarschijnlijk werkelijke verhaal erachter is dat een aantal geweren in een loopgraaf zijn gezet om aan te geven dat er een aantal soldaten gesneuveld waren in de loopgraven, meer als een herkenningsteken dus.
Welk verhaal dan ook waar is, in het monument is geen glimp te zien van deze bajonetten die uit de grond zouden steken. Het is er druk genoeg overigens.

Ik stap weer in de auto en vervolg mijn tocht. Opeens verschijnt het gigantische monument waar Verdun om bekend staat het "Ossuarium van Verdun". Het monument ziet er kolossaal uit en ook de aanblik van de talrijke kruisen die voor het monument staan ziet er indrukwekkend uit. Ik parkeer de auto op de parkeerplaats en ga het monument van binnen bekijken. Onder het monument zitten een aantal grote grafkelders waarin de beenderen liggen van 130.000 soldaten, Fransen en Duitsers, die rond Verdun gevonden en nooit geïdentificeerd zijn.
Binnen in het monument staan talrijke namen op de muren en er heerst een indrukwekkende stilte ondanks de toeristen die er rondlopen. Vanuit de toren die ik inga is er een weids uitzicht op de omgeving waar tal van bezienswaardigheden te zien zijn, allemaal welhaast heilige plekken voor de Fransen. Ook wordt er nog een film vertoond met beelden van toen maar ook een oproep tot verbroedering in de huidige tijd.
Geïmponeerd verlaat ik het gebouw om weer te constateren dat ook rondom dit monument het landschap nog de littekens van de strijd laat zien.

Het volgende doel dient zich al aan op de borden, het "Fort de Douaumont" een groot Fort dat zich in de frontlinie bevond. Hoewel een van de grootste forten rondom Verdun werd dit fort slecht verdedigd door de Fransen en viel dan ook vrij snel in de handen van de Duitsers. Dit feit werd in heel Frankrijk gezien als een nationale ramp en de herovering ervan heeft dan ook vele duizenden slachtoffers geëist. Lopende op het fort is nog te zien de zware bombardementen die het heeft doorstaan. Ook hier is geen vlak stukje terrein te herkennen. Alles is omgeploegd. Gezien de tijd besluit ik om niet binnen te kijken en ga door naar de volgende bezienswaardigheid rondom Verdun. Opvallend is het feit dat alle plekken zo dicht bij elkaar liggen, binnen enkele minuten is de volgende plek alweer bereikt. En dan te bedenken dat om dit kleine stukje terrein maandenlang gevochten is met als trieste resultaat honderdduizenden doden voor een terreinwinst die in de meeste gevallen enkele honderden meters bedroeg. Het weer blijft mooi en al rijdend naar het "Fort de Vaux" kom ik langs diverse plekken die nog herinneren aan de strijd van toen. Diverse bordjes verwijzen naar plekken die midden in de bos liggen en bij een ervan besluit ik uit te stappen en te gaan kijken. Er lopen paden in de bossen maar links en rechts van het pad is het een en al bomkraters en af en toe een verdwaalde bunker wat je ziet.
Elke plek heeft zo weer zijn verhaal en zo zijn er heel wat van deze plekken rondom Verdun. Het is ondoenlijk om deze plekken allemaal te bekijken en een aantal van hen nodigen ook niet echt uit om door de bossen er naar toe te banjeren. Wat dat betreft heb ik me de waarschuwingen uit het boek ter harte genomen en weet mijn nieuwsgierigheid te bedwingen.

Weer in de auto rijd ik naar "Fort de Vaux" toe. Dit is een wat kleiner fort dan degene die ik net gezien heb maar de overeenkomsten zijn groot. Wederom ziet de bovenkant van het fort eruit als een maanlandschap maar dan begroeid met gras, zo te zien heeft het fort er flink van langs gekregen en volgens de verhalen die erover bekend zijn klopt dat ook. Op de bovenkant van het fort heb je een goed uitzicht op de omgeving en vanaf hier wordt het ook duidelijk dat de forten in staat waren om contact met elkaar te onderhouden d.m.v. lichtsignalen. Aan de kleine geschutstorentjes en luchtkokers die je op de bovenkant ziet is de grootte van het fort te bepalen en dan te bedenken dat daar honderden soldaten in gezeten hebben, op het laatst zonder water en voedsel.
Ook hier ben ik niet de enige bezoeker, het zijn wel vooral Franse bezoekers en af en toe zie ik een Nederlandse auto. Ik kom er ook nu weer achter dat ik nog zoveel dingen wil bekijken maar de tijd die me nog deze dag resteert, is klein aan het worden dus ik laat fort de Vaux voor wat het is zonder het van binnen te bekijken en zit alweer in de auto op weg naar de volgende bezienswaardigheid, het Memorial de Fleu.
In dit museum zijn een hoop zaken te zien aangaande de strijd om Verdun maar of ik raak verwend of ik ben te gejaagd maar het museum valt me tegen en na een half uur sta ik al weer buiten. Conform de afspraak met het thuisfront wacht me de thuisreis alweer naar de camping, al gauw 2 uur rijden.
Nog in het boek lezend zie ik natuurlijk een hoop dingen die ik niet gezien heb maar het is niet anders, misschien dat in de toekomst er nog een keer een dagje Verdun gedaan kan worden als we weer eens ons vakantiekampement opgeslagen hebben in de omgeving.
Op de terugreis kan ik nog enkele plekken meepakken, niet de minste, aangezien deze plekken van wezenlijke invloed zijn geweest op de slag om Verdun. Het zijn de 2 heuvels van waaruit de Franse artillerie de Duitsers onder vuur nam die oprukten langs de oevers van de Maas.

Dit keer weet ik de borden goed te interpreteren en rijd ik naar de eerste heuvel toe die ik wil bekijken de "Mort Homme". Om deze heuvel is, zoals eigenlijk om alle plekken in Verdun, verschrikkelijk gevochten en bovenop de heuvel staat een groot standbeeld van de man met de Zeis en de pakkende tekst eronder Ils n'ont pas passé, ze zijn er niet doorgekomen. Ik parkeer de auto hier en duik de bossen in waar nog de loopgraven te zien op de helling van de heuvel. De loopgraven zijn goed begaanbaar maar, het boek goed gelezende hebben, waag ik me niet buiten de paden. Alleen lopend hier in de bossen is het moeilijk voor te stellen wat zich toen hier heeft afgespeeld. Ook hier is de boel weer omgeploegd, weer begroeid, maar de tekenen van de strijd zijn nog overal zichtbaar. En dan te bedenken wat zich nog allemaal in deze bossen bevind. Weer aangekomen bij de auto staat nog de andere heuvel op mijn verlanglijstje, "Cote 304". Deze is moeilijker te vinden en eigenlijk als toevalstreffer weet ik hem te vinden. Ook hier is weer een gedenkteken te vinden, en de mogelijkheid tot rondlopen is ook aanwezig maar ik laat het bij rondkijken bij het gedenkteken en stap in de auto om nu toch echt terug naar de camping te rijden.

Maar met al het rondrijden en zoeken ben ik nu de weg kwijt. De kaart biedt geen soelaas dus ben ik aangewezen op mijn eigen padvinders kwaliteiten en die blijken dan toch niet in voldoende mate aanwezig. Gelukkig bewijst de cursus Frans die ik in het verleden gevolgd heb zijn nut en slaag ik erin om aan een Franse familie de weg te vragen, in ieder geval de kortste route naar de Maas, vandaar kan er niet veel meer mis gaan. Voordeel is dat ik het antwoord op mijn vraag ook nog grotendeels kan verstaan zodat ik weer met een gerust gevoel verder rij. Op weg naar de Maas passeer ik een "village detruit"een dorpje dat in de strijd geheel verwoest is, zoals zovele dorpjes rondom Verdun, maar ik moet nu toch echt doorrijden zodat ik de verleiding weerstaand koers zet naar de Maas. Deze weet ik te vinden waarna de reis terug op volle snelheid vervolgd wordt.

Al met al een zeer vermoeiende dag maar in een relatief korte tijd heb ik toch de meest aansprekende bezienswaardigheden rondom Verdun gezien. Ondanks alle aandacht die er hier aan besteed is, blijft het toch onmogelijk om te beseffen wat zich hier heeft afgespeeld. De laatste ooggetuigen zijn onderhand de honderd gepasseerd zodat binnenkort alleen de beelden van toen en alles wat er nu nog zichtbaar is het verhaal kunnen vertellen van de slachting die hier heeft plaatsgevonden. Mijn interesse in deze oorlog en de gebeurtenissen van toen is nog niet verslapt en het het wachten is op een volgend moment om weer een gedeelte van het slagveld te gaan bezoeken.